Het noordelijke gehucht d’Eygen in Zepperen is altijd een geval apart geweest. Tot 1970 sloot de enclave Terstok van Brustem – tussen Zepperen en Kortenbos – er nauw bij aan. De bijnaam ‘kluters’ voor de bewoners zou verwijzen naar de ‘klot’ van vermogende boeren en de naam van het gehucht naar veel goederen in eigendom. Vlak bij het goed van de Natenbampt of ‘natte beemd’ met omgrachte motteheuvel was een kapel gebouwd, die werd bediend door de paters Begaarden. Die semi-religieuze mannengemeenschap had zich in 1425 al gevestigd in het laagste deel van Zepperen, in een bocht van de Melsterbeek, genoemd Sint-Hiëronymusveld. Het werd het hoofdklooster van die orde, het ‘Kapittel van Zepperen’ in de Zuidelijke Nederlanden. In de 18de eeuw was de Natenbampt bezit van Jean Antoine Hiegaerts, suikeroom van de latere kasteelherenfamilie de Pitteurs-Hiegaerts, die na de Franse Revolutie ook het genaaste begaardenklooster opkocht in 1798. Momenteel is hier de scholencampus ‘t Blavierke/Hasp-O Zepperen, school van de Assumptie.
De éénbeukige barokke bakstenen kapel, gejaartekend hoog in de voorgevel door vier cijfers ‘1 7 3 6’ in Maastrichtersteen, telde een viertal traveeën en een driehoekige koorsluiting, georiënteerd naar het zuidoosten. Op het zadeldak een torentje voor de klok met een klokvormige spits. De voorgevel was eveneens in klokvorm met dekstenen en hoekvoluten in Maastrichtersteen. Te vergelijken met de verdwenen kloosterkerk van de begaarden, getekend door Remacle le Loup rond 1744 voor het plaatwerk ‘Les délices du pays de Liège’ van De Saumery. In de voorgevel twee beeldnissen.
Mogelijk lag een stichting door ridder Raes van Guigoven uit 1480 aan de basis van de kapel. De schenking werd aanvaard door pater Jean de Roest, generaal van de Broeders van de Derde Orde van Sint-Franciscus te Hoegaarden en door pater Henri de Merica van het klooster te Zepperen. Ook de familie de Herckenrode begiftigde de kapel in 1551. Christiaan Deckers was afgevaardigde van de begaarden van Zepperen bij een akte daarover in 1567.
In oktober 1697 liet broeder Hiëronymus Houben aan zijn klooster elf roeden in Sint-Lambrechts-Herk voor een eeuwig jaargetijde ‘in de capelle van Natenbampt op St. Antonius dagh te doen’. In de loop van de 18de eeuw werden missen gedaan ‘pro bono conventus’, ‘pro habenda pluvia’, ‘pro granis nostris’, ‘pro bestiis cornutis’ en ‘pro porcis nostris’.
In 1794 wonnen de Fransen de Slag bij Fleurus en kwamen onze streken onder Frans anti-kerkelijk bewind. In januari 1797 werden ook de begaarden in Zepperen uitgedreven, maar ze lieten hun klooster, in 1780 nog grotendeels vernieuwd, leeg achter. Vooral broeder Antoine Loix van Brustem wist archieven en kostbaarheden te redden en kocht persoonlijk een deel van de landerijen in het Kerkveld op. De kerk moet afgebroken zijn kort erna en het klooster werd kasteel d’Astier-de Pitteurs-Hiegaerts. De paters begaarden bleven echter missen lezen in de kapel van de Natenbampt en in de Sint-Genovevakerk van Zepperen. De lokale pastoor Rouchart had immers de Franse eed van haat aan het koningschap afgelegd, in tegenstelling tot de paters, en dat konden de parochianen en vroegere pachters van begaardengronden niet goedkeuren. De Franse commissaris Bousmart deed er zijn beklag over bij zijn oversten: nadat de pastoor de parochiekerk verliet, baden de paters er de Rozenkrans en drie keer per dag werd er in de Natenbamptkapel een noveen gehouden voor de beestenziekte. De Franse bezetter zette de paters en de kerkmeester op een deportatielijst, maar zover kwam het niet.
Toch verviel de kapel van de Natenbampt geleidelijk en in 1821 bracht de kerkelijke overheid van Brustem het Sint-Antoniusbeeld over naar de kerk daar. Jammer genoeg werd het later vernietigd bij de brand van de kerk van Brustem in februari 1965. De Sint-Antoniuskermis op d’Eygen op het patroonsfeest en slachtmoment van vette varkens van 17 januari bleef bestaan. Antonius van Egypte uit de 3de-4de eeuw is gekend als de heilige abt-kluizenaar. Later afgebeeld met een varken en dan ook aanroepen bij veeziekten. Op een zondagavond in november 1859 verdwaalde rentenier Peter Vanstraelen op weg van een kaartavond naar zijn huis op Terstok-Truvert. In het donker was hij zijn woonst voorbijgelopen en kwam terecht in de uitgestrekte bossen van Bernissem/Nieuwenhoven bij Kortenbos. In paniek beloofde hij een nieuw Sint-Antoniuskapelletje te bouwen. Dat gebeurde dan ook in 1860, zoals het gietijzeren nishek nog getuigt ‘P x V x S x MDCCCLX’. Een nieuw beeld kwam erin en pastoor Knapen wijdde het. Elk jaar tot zijn dood in 1875 deelde de rijke vrijgezel brood of geld uit en schonk aan de arme kinderen een paar nieuwe klompen uit één van zijn Canadapopulieren. In 1889 werd de ‘Sint-Antoniusmaatschappij De Standvastige Vrienden’ op d’Eygen opgericht, die missen liet lezen. Omdat de kapel wat kort tegen de straat stond, werd ze in 1905 herbouwd als pijlerkapel. Die staat nu nog langs de Stokstraat kort bij het kruispunt met de Stippelstraat.
Eigenaar ridder Georges de Schaetzen vernieuwde dak en torentje van de grote, lege kapel bij Natenbampt nog rond 1949 volgens ontwerp van architect Piet Van Mechelen, maar het gebouw, ontdaan van vensterglas, diende verder als stapelplaats voor fruitkisten en fruitopslag. De vlakbij gelegen hoeve werd uitgebaat door de familie Nicolaï-Hayen. In hun herinnering lagen er in de weide ‘blauwe stenen’ van de oorspronkelijke kapelvloer. Ridder Benoit de Schaetzen schonk de kapel in 1967 aan het Openluchtmuseum Bokrijk van de provincie Limburg. Daar fungeert ze sinds 1977 als Sint-Rochuskerk van het Haspengouwse museumdorpje, naar een primitief kadasterplan van Ulbeek uit 1844. Door een brand in maart 1968, net voor de afbraak, bleven enkel de muren en de zware balken over. Het stucwerk is gereconstrueerd en het 18de-eeuwse altaar komt uit de kerk van Erpekom. Kerkbanken uit Zuid-Limburg. De omheiningsmuur uit Hoeselt en de grafkruisen uit diverse plaatsen.
Bibliografie:
– Joseph DARIS, Notice sur Zepperen, Luik, 1887, p. 110-111.
– EEN GEHUCHTENAAR, Legende uit Zepperen, in: De Stem van Haspengouw (De Tram), Sint-Truiden, 21 januari 1911.
– HESBANIUS (Clement ‘Willy’ WINTMOLDERS), De kapel van ‘Natenbampt’, in: Hemelvaart, Zepperen, jg. 44, 1966, nr. 3, p. 8-12.
– Fruitopslagplaats te Brustem uitgebrand, in Het Belang van Limburg, 23 maart 1968.
– Bokrijk opent zaterdag weer zijn poorten, in Het Belang van Limburg, 27 maart 1969.
– Leven in Oud Zepperen. Va kjoozestein tot kurrezoug, Zepperen: Remacluskring, 1999, p. 382-385.
– Archiefonderzoek Fonds Klooster Begaarden, nrs. 35-36, Rijksarchief te Hasselt, door Raf Schepers en Willem Driesen, 2002.
– Patrick DE RYNCK, Maurane BAERT en Hilde SCHOEFS, Bokrijk, landelijke architectuur in beweging, Veurne: Hannibal Books, 2024, p. 52. Fotografie Luc DAELEMANS.
Bijgewerkt 13 juli 2025
Zepperen ? 